De origine Seraphicae Religionis Franciscanae eiusque progressibus, de Regularis Observanciae institutione, forma administrationis ac legibus admirabilique eius propagatione …. Opus in quatuor parte divisum

Vida latina

Ed. de Aitor Boada Benito; fecha de edición: julio de 2025.

Fuente

Gonzaga, Francisco [Francisci Gonzagae], 1587. De origine Seraphicae Religionis Franciscanae eiusque progressibus, de Regularis Observanciae institutione, forma administrationis ac legibus admirabilique eius propagatione …. Opus in quatuor parte divisum, Romae, ex typographia Dominici Basae, pp. 644- 646

Criterios de edición

• Se ha optado por el uso del dígrafo ii para las terminaciones de ablativo plural en latín (p. e. monasteriis por monasterijs [644], etc.), así como por la grafía s en lugar de la f utilizada en el manuscrito (p. e. gloriosam por gloriofam [645], etc.)
• Se han eliminado todas las acentuaciones, que el texto usa especialmente en preposiciones de ablativo (p. e. a diversis por à diversis [646], etc.) y en las terminaciones de los adverbios (p. e. diligentissime por diligentissimè, [646], etc.).
• Se han desarrollado las abreviaturas de las terminaciones en -m (p. e. templum por templū [646], etc.) y las nasales ante las dentales (p. e. pro mandatis por pro mādatis [646] etc.).
• Se ha respetado el uso que hace el manuscrito de las siglas (p. e. S. Mariae [644], etc.) porque se considera suficientemente conocido y no provoca confusión.
• Se ha homogeneizado el uso de la u (p. e. ultimus por vltimus [644], etc.).
• En todo el texto, se ha respetado el uso de & y no se ha sustituido por et.
• Se ha respetado el uso de mayúsculas que hace el manuscrito (p. e. siue Tertii [644], etc.).
• Se han conservado los puntos que presenta el manuscrito después de los números cardinales (p. e. inde 300. aureos [644]).
• Se ha conservado la separación original de párrafos. El manuscrito no presenta numeración de capítulos, pero se hacen notar los números de página.

Vida de Juana de la Cruz

[644] De monasterio Tertiariarum S. Mariae de Cruce. Mon. XI.

HVCVSQVE egimus de monasteriis Clarissarum, sive secundi Seraphici patris Francisci Ordinis huius Provinciae, quae numero sunt decem, continentque quingentas & ultra sorores, easque professas: nam de novitiis, cum liberum sit illis, vel maternos lares durante probationis anno repetere: vel manere, non est nobis quaestio.Nunc autem de sororum Tertiariarum, sive Tertii eiusdem beati patris Francisci Ordinis conventibus, qui numerum decimum tertium complent, nobis agendum erit. Investiganti igitur mihi rationem, quare ex tribus Ordinibus a Seraphico patre Francisco institutis, hic qui tertius & ultimus est tantopere, sororum saltem numero, in utraque Germania, superiore scilicet ac inferiore, in Italia, Cantabria, & praecipue in hac Provincia olim floruerit, & modo non tam late pateat, haec occurrit. Quum [1] enim hoc Institutum in maximo spiritu, mundique contemptu, absque clausura, & absque sequendae communitatis debito, fundari coepisset, nec ad eius assequutionem [2] ea, quae ad caeterarum monialium vitam bene instituendam necessaria sunt, requirerentur: puta [645] ampla aedificia, officinarum ambitio, annuorum reddituum certa quantitas, ecclesiae ad rem divinam audiendam, horasque canonicas pro debita honestate, persolvendas, & id genus alia, quae brevitatis causa praetermitt [...] [3] potius possent, sub humili habitu huiuscemodi sorores, & fratrum ecclesias, sacro divinoque interfuturae officio, accedere; & victum, atque amictum vel arte, vel ostiaria, emendicatione comparare: & in angustia, vulgarique domo suae professioni satisfacere, quotquot virgines, sive etiam pauperes viduae suam pudicitiam Deo opt. max. sub honesto habitu, atque aliquiali libertate, consecrare, eidemque liberius vacare cupiebant, huic Ordini mancipabantur. Cum autem huiusmodi libertatis causa, & earum castitas, & etiam fama periclitarentur: et caeterarum monialium reclusarum, tanquam e diametro positarum, nomen melius meliusque, indies audiret, maior illarum pars, vel promissa ex solemni voto clausura, suas domos in monasteriorum formam redigi curarunt, ac tandem successu temporis, sumpto Clarissarum velo, in illarum regulam verba fecerunt: vel recta ad easdem transierunt: & in Hispania, post generalem illam omnium ecclesiasticorum Ordinum reformationem, per catholicos eius Reges Ferdinandum & Elisabetham quam religiosissime factam, cuius reverendissimus pater frater Franciscus Ximenius Toletanus Archiepiscopus, ac S.R.E. Cardinalis, nec non & generalis Inquisitor, diligentissimus exequutor fuit, vel ad praefatas Clarissas vel ad Conceptionistas sorores, quarum Ordo tunc pullulare incipiebat, se contulerunt. Remansit nihilominus in antiqua sua vocatione conventus hic, sanctissimae Mariae de Cruce sacer, ac quingentis passibus a pago Cuba Toletanae dioecesis situs, quem 38. sub praefato tertio divi P. Francisci Ordine incolunt. Est enim ex eorum numero, qui prius communes honestarum mulierum domus fuere, ac postea in monasteria erectae sunt. Nam foeminae quaedam Deum timentes, ad cuiusdam miraculi (de quo paulo inferius) famam, Cubam ex diversis vicinis pagis convenere, ibique modica conducta domo, atque in communi viventes, eo usque perseverarunt, quod ex emendicatis eleemosynis, atque ex communibus in medium collatis bonis, contiguum loci huius ecclesiae conventulum fabricari curarunt. Quotandem perfecto ad ipsum inhabitandum, anno Domini 1459, convolarunt. Vagabantur nihilominus, cum reddituum nihil penitus haberent, per pagos & oppida, necessaria sibi ex mendicitatae acquisiturae, in eoque vivendi genere perstitere, donec opera cuiusdam sororis (cui Ioanna de Cruce nomen erat) inviolabili clausurae, servato tamen a se semel accepto Instituto, tertio videlicet Franciscano Ordini, se ex solemni voto obligarunt. Ut igitur ad huius loci fundationem (quae miraculosa omnino est) deveniamus. Nosse [4] oportet Virginem gloriosam, anno ab eius Virgineo partu 1449, cuidam 13. annorum iuvenculae nomine Agneti, ac Alphonsi cuiusdam Martinez, eiusque coniugis Mariae Sanchez pagi Cubani accolarum filiae, dum porcorum gregi invigilaret, apparuisse, illique mandasse, ut Cubanis diceret, si a divino imminente flagello immunes esse cuperent, ad Deum per iustam errarorum poenitentiam converterentur. Quod cum illa iussa praeceptum exequuta esset, nihilque apud eos profecisset, apparuit illi beata Virgo secundo & tertio, totiesque idem mandatum dedit. Quae tamen nihil, sicut & primo, ob eorum incredulitatem, referente, se quarto ei prodidit sanctissima Dei Genitrix [5], atque illius pollicem ad supremam brachii partem contrahens, eadem denuo repetere iussit. Quam denique cum sic contractam vidissent Cubani, ex tanto rei eventu commoveri coeperunt ac ascito astigio Parhoco, qui tunc forte eos lustrari aqua, post absolutum sacrum, ex more aspergebat, nudis pedibus, saccisque pro poenitentum laudabili consuetudine induti, processionaliter, ac maxima cum devotione, lacrymarumque effusione, puellae ductrici congressi sunt, donec ad locum in quo sanctissima Deipara virgo se illi manifestaverat, pervenisset. Dumque aliquantulum subsisterent, illis relictis, coepit praedicta Agnes festino incedere coepit. Et cum ad processionis directore, qui crucem, in apparitionis loco sigendam, casu deferebat, quo procederet interrogaretur, respondit se ad beatam Virginem properare (vocaverat siquidem eam ex acre, nemine tamen eorum id percipiente, piisima Dei mater) at ille, imposita sibi cruce, puellam dimisit. Quam accipiens coeli Regina propria desixit manu, iuvenculae iniunxir, diceret Cubanis, ut sibi ecclesiam, eodem in loco sub titulo sanctae Mariae de Cruce, erigi curarent. [646] Illis igitur ad locum peruentis, & crux humi defixa, & amborum beatae Virginis pedum vestigia arenae impressa apparuerunt. Quae cum quam humillime venerati essent, plures infirmos a diversis languoribus, ad contactum arenae inde collectae miraculose liberarunt, & ecclesiae aedificandae se accinxerunt. Praeerat tunc temporis Toletanae ecclesiae reverendissimus Alphonsus Carrillus, penes quem ex officio collatio auctoritatis eius erigendae erat. Ad eum ergo cum eius impetrandae causa Cubani venissent, Illescarum Archipresbytero, atque Matritensi Vicario praecepit is, ut ad locum pergerent, diligentique adhibita indagine investigarent, num ea, quae illi homines assererent, ita se haberet. Qui dicto audientes, atque omnia, pro mandatis voto iurisque exigentia, quam diligentissime scrutantes, invenerunt eos nec vel in minimo a purissima veritate deviasse. Quam ob rem pius Antistes, construendae istius ecclesiae facultatem impertitus est. Illi vero cum ex eorum facultatibus, tum quoque ex innumeris adventantibus eleemosynis (ea enim erat populorum ad tantae novitatis famam devotio, atque liberalitas, is denique concursus, & miraculorum frequentia, ut nulla penitus esset de pecuniis, sive de aliis ad aedificium necessariis quaestio) huius sacrae aedis templum, infra annum, felicissime extruxerunt. Constructa igitur ecclesia, mulieres illae (de quibus supra) conventulum sibi contiguum coaedificari curarunt. Cumque per 30. continuos annos ibidem perseverassent, adventavit ex insperato honesta quaedam iuvencula, nomine Ioanna, cui beata Virgo suaserat, ut se ad hoc monasterium Deo in posterum famulatura conferret: sororesque cum lacrymis rogare coepit, ut se in earum consortium admittere vellent. Quae tandem ab illis recepta, totius sanctitatis forma omnibus facta est: adeoque in omni virtutum genere profecit, ut facillime suae vocationis auctricem prodiderit, & ad clavum domus tenendum electa fuerit. Quo accepto sororibus ex tempore suasit, ut totius rei domesticae cogitatum in Domino iactantes, seque omnino illi credentes, egrediendi libertati, qua gaudebant, ex solemni voto renunciarent, quatenus divinorum contemplationi mysteriorum plenius vacare possent. Cuius denique opera factum est, ut ab eo tempore, quartum quoque votum huius loci religiosae emiserint. Nec defuit Deus opt. max. ancillis suis: quinimo excitavit statim R. P. F. Franciscum Ximenium Toletanum Archiepiscopum, qui audita tantarum foeminarum virtute, ex apostolica auctoritate pagi Cubani beneficium earum monasterio annexuit, copiosasque eleemosynas contulit. Erat tunc temporis nomen huius sanctissimae sororis Ioannae per universam Hispaniam celeberrimum: quamobrem ex diversis partibus nobilissimi quoque viri ad eam confluebant, seque, atque eorum gravissima negotia ab ea omnipotenti Deo commendari maxime exoptabant. Inter hos quidem invictissimus Germanorum Imperator Carolus V. & magnus ille Capitaneus Gonzalus Fernandez a Corduba, qui etiam eius causa conventum ipsum pretiosissimis muneribus, atque redditibus prosecuti sunt. Sed inter caeteros longe emicuit pietas illustrium dominorum Petri Zapatae Osorii, eiusque coniugis Tiresiae a Cardenas, qui quousque vixerunt, universo sororum collegio benefici omnino fuerunt. Praeterea praefata Tiresia, ex viri morte vidua derelicta, illis coniungi, ac moriens ad levam [6] summi altaris sepeliri voluit, maiusque sacellum sui haetedem ex asse instituit. Quo denique omnino perfecto, tantum ex eius bonis superfuit, ut inde Esta bien este punto?300. aureos coronatos in singulos annos facillime recipiat haec sacra domus. Cui etiam potentissimus, atque catholicus Hispaniarum Rex Philippus II. orationum eius accolarum particeps fieri cupiens, pinguissimam ad eas eleemosynam pro domus perfectione transmisit. Quia vero extat liber, in quo omnia miracula, tum a gloriosissima virgine Maria, tum quoque a beata Ioanna hoc in loco patrata, ex authentico testimonio collecta sunt, his supersedere decrevi.

Notas

[1] ita Cod. pro cum

[2] ita Cod. pro assecutionem

[3] Término de difícil lectura. Claramente, es el verbo praetermitto, pero las cuatro últimas letras no permiten diferenciar con claridad si es una palabra separada o una terminación del verbo.

[4] ita Cod. pro novisse

[5] ita Cod. pro Genetrix

[6] forma alternativa de laevam. Cfr. griego λαιός ‘del lado izquierdo’.